علامه مجلسی

علامه مجلسی

در شهر زیبای اصفهان، در شمال نصف جهان، در کنار مسجد بزرگ اصفهان، مسجد جامع و در میان بازار شلوغ شهر کمی جلوتر رفته و به مقبره ای زیبا می رسیم که علمایی در این مقبره آرمیده اند که روزگاری، وقت خود را وقف  خدمت به دین نموده اند. آری این جا مقبره علامتین مجلسی (ره) هست. ساختمان قدیمی که با اضافه شدن بخش هایی تبدیل به یکی از قطب های فرهنگی شهر اصفهان شده است.

مقبره علامه مجلسی در مجاورت مسجد جامع اصفهان از مساجد بزرگ و تاریخی این شهر می باشد. در مورد مسجد جامع همین نکته کافی و آن این که((این بنا همچون موزه ای بزرگی است که شیوه های معماری اسلامی را از قرون اولیه هجری تا عصر حاضر در خود جای داده است.)) (شیخی،1387 ، 10)

مقبره علامتین مجلسی که به تازگی و به همت اداره اوقاف و متولی بقعه به یکی از قطب های فرهنگی تبدیل گردیده است. احداث کتابخانه برای عموم مردم، احداث سالن همایشات برای مراسم ها و ویژه برنامه ها، اجرای برنامه های فرهنگی مختلف در ایام سال و… از فعالیت های این بقعه می باشد.

در تعریف بقعه می توان به تعریفی که دایره المعارف تشیع عنوان کرده است بسنده کرد.

بقعه عبارت است از مقبره یا آرامگاه و که مدفن یک شخصیت مذهبی و یا یکی از عرفا و دانشمندان و یا حکمرانان،پادشاهان یا اشخاص معتبر؛گرفته،و به طور عمده مقبره امامزادگان را بقعه می نامند. (دایرة المعارف تشیع،1380 :2/393).

 

عصر صفویه در تاریخ تشیع، دوره ای برجسته و ممتاز به شمار می رود و از زوایه های گوناگون قابل مطالعه است.یکی از این زاویه ها اثرگذاری آن بر علوم اسلامی و معارف شیعی است. اگر از این نگاه به مساله بنگریم، با سه حرکت بزرگ در حوزه شیعه رو به رو می شویم.

1 – تدوین دایره المعارف های بزرگ حدیثی، مانند بحار الانوار، الوافی وسایل الشیعه، العوالم، البرهان، نور الثقلین و……

2 – تعمیق و شرح نویسی بر کتب حدیثی،  مانند مرآه القول(شرح کافی)، روضه المتقین و لوامع صاحبقران

3 – تعمیم و ترجمه احادیث به زبان فارسی (مهریزی،1378، 3)

ملا محمد تقی پسر مقصود علی اصفهانی معروف به مجلسی اول یا علامه مجلسی اول پدر علامه محمد باقر مجلسی مولف کتاب بحارالانوار از علمای نامی شیعه و مفاخر دانشمندان عصر صفوی است. (مهریزی،1378، 17)

مجلسی اول سه پسر داشته که به ترتیب عبارت اند از: ملاعزیزا… و ملاعبدا… و پسر کوچکترملامحمد باقر و چهار دختر به این شرح داشته است. دختر اول آمنه بیگم که همسر فقیه مشهور ملا صالح مازندرانی بوده، دختر دوم همسر علامه فاضل محمد علی استرآبادی، دختر سوم همسر محقق ملا میرزا شیروانی و دختر چهارم همسر میرزا کمال الدین محمد فسایی شارح شافیه است. (مهریزی،1378، 19)

محمد باقر مجلسی معروف به علامه مجلسی یا مجلسی ثانی فقیه شیعه در سال 1037هجری قمری برابر با 1006 شمسی در اصفهان و در عصر صفوی به دنیا آمد، طول مدت زیستن این بزرگوار مقارن بود با سلطنت دو پادشاه صفوی، شاه سلیمان صفوی و شاه سلطان حسین صفوی.

علامه مجلسی هفتاد و سه سال عمر کرد که در این هفتاد و سه سال بیش از صد اثر از خود به جای گذاشت معروفترین آثار علامه محمد باقر مجلسی، کتاب بحار الانوار در 110 جلد که به جمع آوری احادیث پیامبر اسلام (ص) و معصومین پرداخته است. و معروفیت این کتاب به اندازه ای بود که مجلسی ثانی را به صاحب بحار الانوار می شناختند.

درباره تولد محمد باقر مجلسی (ره)، داستانی به نقل از آخوند خراسانی در کتاب علامه محمد باقر مجلسی مردی از فردا چاپ گردیده است که در این مقاله آورده شده است.

رویای صادق

آخوند خراسانی(یکی از دانشمندان عصر صفوی) در عالم رویا دید به خانه ای وارد شد، چون در اتاق را گشود و به آن عالم وارد شد، چشمانش به نور رخسار پیامبر اکرم(ص) و ائمه اطهار(علیهم السلام) که به ترتیب نشسته بودند افتاد، بعد از سلام و عرض ارادت حضرت صاحب الامر(عج) که در آخر مجلس نشسته بودبه او تعارف کرد و او را در کنار دست خود جای داد. شوق دیدار پیامبر اکرم(ص) و اهل بیت (ع) سراپای آخوند را فرا گرفته بود. در همان حال در اتاق باز شد و محمد تقی مجلسی در حالی که شیشه گلابی در دست داشت وارد گردید و نزد پیامبر (ص) رفت و با احترامی خاص، گلاب در دستان مبارک آن حضرت و ائمه اطهار(ع) و بعد آخوند خراسانی ریخت، آنگاه رو به پیامبر(ص) و ائمه اطهار(ع) پشت به در آهسته آهسته اتاق را ترک کرد، چند لحظه ای نگذشته بود که مجددا بازگشت و در حالیکه قنداقه نوزادی را در بغل داشت به طرف پیامبر اکرم(ص) رفت و در مقابل حضرتش زانوی ادب زد و عرض کرد: یا رسول ا… برای این طفل دعا بفرمایید که خداوند او را از مروجان دین اسلام قرار دهد، حضرت، قنداقه را گرفت و دعا کرد سپس آن را به امیرالمومنین(ع) داد و فرمود: در حق او دعا کن

به هیمن ترتیب همه امامان قنداقه را به امام دیگر سپردند و امر به دع کردند تا نوبت به حضرت ولی عصر(عج) رسید، حضرت پس از دعا قنداقه را به آخوند خراسانی داد و فرمود: در جق او دعا کن و آخوند بنا به دستور حضرت، قنداقه را گرفته و دعا کرد.(قصص العلما،26) ( دیدار با ابرار، علامه محمد باقر مجلسی مردی از فردا حسن ابراهیم زاده شرکت چاپ و نشر بین الملل 1392 15 و 16)

در اسلام مسافرت تشویق و ترغیب شده است: سیرو فی الارض (پاپلی یزدی،1389، 15)

از منظر دین مبین اسلام، مسافرت آدمی را پخته و جهان دیده میکند. وفواید مادی و معنوی فراوانی دارد.(جمالی نژاد،1391، 51)

روزهای مراسم مذهبی مثل تاسوعا، عاشورا، و یا اعیاد مذهبی نقش مهمی در گردشگری در جهان اسلام و مذاهب مختلف دارد. در همه ادیان اعم از یهودیت، مسیحیت، بودایی و غیره ماهها و روزهای مراسم دینی نقش مهمی در افزایش یا کاهش فعالیت های گردشگری دارند. (پاپلی یزدی،1389، 18)

وجود این بقاع متبرکه و امامزادگان می تواند بستری مناسب جهت جذب گردشگر به خصوص گردشگری مذهبی باشد. گردشگرانی را که قصد آن ها از سفر کردن، تفریح، تمدد اعصاب یا هر انگیزه ای دیگر است تنها با داشتن برنامه ریزی صحیح می توان در جذب آنها و هدایت آنها به سمت بقاع متبرکه و مکان های مذهبی شهر موفق بود. و از طریق بازدید گردشگران از بقاع متبرکه شاخص، اقتصاد آن محله را هم رونق بخشید.

در یک تعریف کلی می توان گردشگری مذهبی را گونه ای از گردشگری دانست که شرکت کنندگان در آن فقط دارای انگیزه های مذهبی و یا به صورت ترکیبی با سایر انگیزه ها هستند که از اماکن مقدس نظیر معابد، کلیساها، مساجد، مقابر و امامزاده ها بازدید میکنند.(جمالی نژاد، 1391، 47)

عمده هدف گردشگران در امامزادگان و بقاع متبرکه را می توان زیارت دانست.

زیارت در لغت به معنای دیدار با شخصی بزرگ و محترم، حضور در مشاهد مشرفه، و بقاع متبرکه و اهل قبور است که در روایات و احادیث اسلامی از جایگاه ویژه ای برخوردار است. و آثار و برکات بی شماری است چنانچه از رسول خدا نقل شده که فرمود: زیارت، مهر و مودت را د دل ها می رویاند) 0 (جمالی نژاد،1391، 51)

در زیارت سه ویژگی است:

1 – میل و روی آوردن به کسی(دل بستن)

2 – اعراض و روی گرداندن از دیگران(دل بریدن)

3 – مواجهه و ملاقات چهره به چهره (7 ، نیلی پور)

امامزاده ها به عنوان مراکز مذهبی، بعد از مساجد بیشترین کارکرد را در جوامع اسلامی دارند. اجرای برنامه های مذهبی، هم چون: برگزاری نماز جماعت، دعا و نیایش، مراسم جشن در اعیاد و عزاداری در ایام شهادت ائمه معصومین، کلاس های آموزش قرآن و نیز مشاوره های دینی و غیر دینی،کلاس های علمی و فرهنگی، تورهای زیارتی و سیاحتی و همگی از قابلیت هایی است که بقاع امامزادگان امکان برگزاری آن را در طول سال برای مردم، به ویژه همسایگان آن بقاع دارا می باشد. هم چنین زیارت قبور این امامزاده ها برای مردم شهر و نیز مردمی که از دیگر شهر ها به این اماکن می آیند و گردشگر مذهبی نامیده می شوند، خود نوعی کارکرد اجتماعی_ اقتصادی به حساب می آید. به غیر از موارد مذکور، (( معماری و هنر موجود در بنای امامزاده ها این قابلیت را دارد که افراد، چه مسلمان و چه غیر مسلمان، را به سوی خود جذب کند و به نوعی وظیفه فرهنگی و مذهبی خود را ایفا نماید.))   ( رحیمی . طحان. 2.1392)

مقبره علامه مجلسی واقع در مسجد جامع اصفهان، امروزه با همت اداره اوقاف اصفهان و تولیت این بقعه توانسته است مکانی را برای زایرین و گردشگران فراهم کند. از جمله خدمات ارائه شده در این بقعه که به جذب گردشگر به خصوص گردشگران داخلی کمک می کند عبارت است از: تشکیل غرفه های خدماتی مانند غرفه مشاوره رایگان، غرفه غرفه ترویج وقف، غرفه نقاشی برای کودکان، سالن همایشات برای برگزاری مراسم و رویدادها،  فروشگاه کتاب و عرضه محصولات فرهنگی، ویژه برنامه های مختلف به مناسبتهای مختلف، راه اندازی کتابخانه از جمله اقدامات در این بقعه می باشد. با توجه به شهرت بقعه علامه مجلسی می توان جهت آشنایی گردشگران با این بقعه، تورهای بازدید از اماکن مذهبی شهر اصفهان را برگزار نمود که بازدید از بقعه علامه مجلسی هم یکی از این مکان ها باشد.

از جمله راهکارهای جذب گردشگر در این بقعه تربیت راهنمایان متخصص و استفاده از آنها در بقعه در ایام گردشگر پذیر و توضیحات پیرامون علامتین مجلسی، تاریخچه بقعه و اطلاعات دیگر دانست. همچنین اداره اوقاف و امور خیریه اصفهان با برگزاری تورهای آشنایی با امامزادگان و بقاع متبرکه، مردم را در شناخت بیشتر این بقعه و جذب گردشگر کمک نمود.

 

اسامی برخی از مدفونین در مقبره علامتین مجلسی به شرح زیر می باشد.

 

ردیف	نام و نام خانوادگی	سال وفات	نسبت / شهرت
1	شيخ شمس الدين محمّد
2	ملاّ محمّد تقى مجلسى	11 شعبان 1070	پدر علامه محمد باقر مجلسی
3	علامه ملا محمد باقر مجلسی	1110 قمری	معروف به صاحب بحار الانوار
4	آخوند ملا محمد صالح مازندرانی	1080 قم	داماد محمد تقی مجلسی (شوهر آمنه بیگم مجلسی)
5	آقا محمد هادی
6-10	خواهران علامه محمد باقر مجلسی
11	مد باقر بن میرزا بن عبدا…بن ملا محمد تقی		مجلسی ثالث
12	ملا محمد تقی بن ملا عبدا… بن ملا محمد تقی		برخی از دفن برادرش ملا محمد نصیر در این بقعه خبر دادند
13	ملا محمد مهدی بن حاج محمد ظهیر	نهم جمادی الثانی سال 1180
14	میرزا حسنعلی بن میرزا محمد باقر
15	میرزا حیدر علی شروانی		فرزند ملا میرزا محمد شروانی و دختر مجلسی اول
16	میرزا رضا حسینی		از علما و سادات
17	ملا زین العابدین بن ملا عبدا… بن ملا محمد تقی		نوه محمد تقی مجلسی
18	میرزا محمد صادق بن علامه جلسی		پسر علامه مجلسی
19	میرزا محمد صادق امام جمعه		آخرین امام جمعه و پسر میرزا محمد علی
20	میر عبدالباقی اصفهانی	1225	با میر عبدالباقی امام جمعه یکی نیستند.
21	حاج میر سید محمد امام جمعه بن میر عبدالباقی	1244
22	ملا عبدا… بروجردی بن حاج محمد رحیم	ربیع الاول سال 1191
23	سید علامه لدین محمد گلستانه	27 شوال سال 1100	درباره قبر ایشان گفته شده یا در این بقعه یا در مقبره مقابل مسجد مصری اصفهان است. به قولی مسجد صاحب بن عباد – خواهر یا دختر خواهرش هسمر علامه مجلسی ثای است.
24	میر علی نقی	1205
25	ملا محمد علی استر آبادی		داماد مجلسی اول
26	میرزا محمد علی امام جمعه بن میرزا جعفر	نوزدهم ربیع الاول 1300
27	ملا محمد کاظم بن ملا محمد علی	سال 1270
28	مخلص کاشانی. میرزا محمد	در 60 سالگی	شاعر

 

منبع جدول:  وب سایت علامه مجلسی

 

منابع: 

ابراهیم زاده، حسن، دیدار با ابرار، علامه محمد باقر مجلسی مردی از فردا شرکت چاپ و نشر بین الملل 1392

پاپلی یزدی، محمد حسین، سقایی، مهدی، گردشگری ماهیت و مفاهیم تهران 1389 انتشارات سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت) مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی تهران

جمالی نژاد مهدی، گردشگری اسلامی 1391 اصفهان انتشارات آرما

شیخی، الیاس، دیدنیهای اصفهان 1387 انتشارات موسسه کتاب همراه تهران

صدرحاج سید جواد،احمد.(1380).دایرة المعارف تشیع،تهران:نشر شهید سعید محبی،

مهریزی، مهدی، ربانی، هادی، شناخت نامه علامه مجلسی، مقالات منتشر شده در مطبوعات، جلد اول، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1378

ميراث حديث شيعه دفتر 4 تاريخ انتشار : 1378 صفحه 48 تا 55

نیلی پور، مهدی، 1387، مدیریت زیارت عمومی اهل بیت (ع)، اصفهان، انتشارات سلسبیل

وب سایت :

ویکی پدیا

سایت http://majlesi.ahlolbait.com/content