در عصر پیشرفت و تکنولوژی و با وجود استرس های موجود در این عصر برای انسان ها ، نیاز به تفریح و راهکارهایی برای تمدد اعصاب و کسب آرامش بیش از بیش نیاز میگردد . یکی از این راهکارها ، سفر کردن است . انسان با سفر کردن و دور شدن از محل زندگی و فعالیت های روزمره خود ، می تواند برای ساعاتی هم که هست از استرس و فشارهای کاری محیط خود دور باشد . به همین دلیل است که بسیاری از روانشناسان به بیماران خود سفر را پیشنهاد می کنند .
هدف گردشگران کسب حداکثر مطلوبیت و رضایت از سفر است این رضایت و مطلوبیت می تواند شامل رفع خستگی ، دیدن مناظر جدید ، آشنایی با فرهنگ اقوام دیگر ، زیارت ، تفریح ، ورزش ، مصاحبه ، تمدد اعصاب و یا اهداف کاری شامل مسایل کاری و شغلی باشد ( موسایی ، 1386، 21)
معمولا مردم بر اساس وضعیت اقتصادی خود برنامه سفر را در برنامه ریزی زندگی خود قرار می دهند . اقتصاد یکی از عوامل حیاتی و مهم در تصمیم گیری برای سفر کردن می باشد .
گردشگران در واقع از لحاظ اقتصادی نقش مصرف کننده و تقاضا کننده را دارند ( موسایی ، 1386، 21)
در سفر کردن انسان تجربه های ارزشمندی را کسب میکند . در میان عامه مردم قولی معروف شده با این مضمون (( دوست را در دو جا می توان شناخت یکی در معامله و دیگری در سفر )) یعنی اهمیت سفر به اندازه ای است که برای شناخت دوست خوب میتواند بهترین معیار برای ما باشد .در سفر همواره با سختی ها و ناملایمت هایی رو به رو هستیم و اینجاست که می توان دوستان خوب را تشخیص داد
تاکید بر سفر و مسافرت از گذشته های دور بوده است به طوری که دین مبین اسلام در قرآن کریم 14 مورد بر سفر و مسافرت تاکید نموده است . قل سیرو فی الارض …
گردشگری و مسافرت های زیارتی چه در اسلام و چه در غیر اسلام یکی از انواع گسترده گردشگری است که خود تحت تاثیر تقویم و ضوابط و قوانین شرعی است ( رحیم پور و سید موسوی ، 1379 ، 56 )
دین مبین اسلام حتی برای سفر کردن هم دستورات و آداب خاص خود را دارد
به عنوان مثال ، اگر کمیسیون گردشگری آمریکا در سال 1973 فاصله پنجاه مایل را ملاک عمل خود قرار داده است مسلمانان از حدود چهارده قرن قبل فاصله را 24 کیلومتر از محل سکونت دایمی خود تعیین کرده اند (پاپلی یزدی ، 1389، 17)
عموما در جامعه افرادی که سفر میکنند را به نام گردشگر می شناسند البته تعریف گردشگر و گردشگری تابع تعریف خاصی است
گردشگر کیست ؟
لغت گردشگری tourism از کلمه tour به معنای گشتن اخذ شده که ریشه در لغت تاتبن turns به معنای دور زدن ، رفت و برگشت بین مبدا و مقصد و چرخش دارد که از یونانی به اسپانیایی و فرانسه و در نهایت به انگلیسی راه یافته است (oxford 1970 189(
درباره گردشگر و گردشگری در دنیا تعاریف مختلفی داریم از تعاریف نهاد های مرتبط با گردشگری و همایش های مختلف گرفته مثل Unwto تا دیدگاههای صاحب نظران حوزه گردشگری اما عمدتا تعاریف آنها یک معنی و هدف را دنبال میکند
گردشگر کسی است که به منظور تفریح ، بازدید ، معالجه ، مطالعه ، تجارت ، ورزش و یا زیارت به کشورهای غیر از محل اقامت خود سفر می کند مشروط بر این که حداقل مدت اقامت او از 24 ساعت کمتر و از یکسال بیشتر نباشد .
تعریف سازمان جهانی جهانگردی نیز به برداشت فوق از مفهوم گردشگری اشاره دارد این تعریف که تصویری نسبتا عام از گردشگری را ارائه میدهد به این شرح است : گردشگری به مجموعه فعالیت های فردی در مکانی خارج از محل زندگی معمولش برای کمتر از یک دوره زمانی مشخص و با هدفی غیر از کسب در آمد از محل مورد بازدید گفته میشود .(ضیایی، 1388، 4)
بسته سفر چیست ؟
بسته سفر یا تور پکیج یک برنامه ای زمان بندی و اجرایی برای شروع یک تور گردشگری می باشد که در آن مسیر و برنامه سفر ، برنامه بازدید های گروهی در جامعه مقصد ،نوع حمل و نقل ، تغذیه و اطلاعات مورد نیاز برای یک تور مشخص می باشد .
به عنوان مثال یک بنگاه تورگردان قصد دارد برای تعطیلات عید فطر یک بسته تور گردشگری به مدت سه روز جهت بازدید از شهر شیراز برای گردشگران اصفهانی در شهر اصفهان تدارک ببیند . این بنگاه تورگردان باید با مشخص کردن مدیر اجرایی تور اصفهان –شیراز اقدام به هماهنگی برای تهیه وسیله نقلیه از مبدا به مقصد و بالعکس ، وسیله نقلیه در جامعه مقصد ، تنطیم برنامه زمان بندی از حرکت مبدا تا بازدید از اماکن تاریخی و تفریحی شهر شیراز ، ساعات حضور در هتل تا برگشت از مقصد به مبدا ، هماهنگی با بناهای مورد بازدید از شهر شیراز ، هماهنگی با اماکن اقامتی مورد نظر و ارسال لیست مسافران و تعیین اتاق ها ، مشخص نمودن راهنمای تور و آموزش آن ، اقدام به طراحی بسته سفر و مرحله بعد ، تبلیغ سفر می نماید .
تور چیست ؟
تور در لغت به معنای گشت و سیاحت است و در اصطلاح صنعت گردشگری عبارت است از مجموعه ای از عناصر سفر شامل : اقامت ، حمل و نقل ، تغذیه ، گشت و….که از سوی یک بنگاه برنامه ریز سفر (که آن را تور گردان می خوانند) برای فرد یا افراد گروه گردشگران در قالب یک بسته سفر عرضه میشود . (رنجبریان ، زاهدی ، 1387، 8)
چرا باید با تور سفر کنیم ؟ دلیل استقبال مردم از خرید تورهای گروهی چیست ؟
دکتر رنجبریان و آقای زاهدی در کتاب برنامه ریزی سفر و سرپرستی گشتها به این سوال به خوبی پاسخ داده اند . در این کتاب علت سفر کردن با تور و استقبال مسافران از تور گروهی را در پنج نکته معرفی کرده اند .
1 – سفر با تورامکان همراهی با کسانی که داری علایق نزدیکی با ما هستند را برایمان فراهم می آورد . مشتاقان زیارت علاقه مندان به بازدید از اهرام ثلاثه یا طالبان زیبای مالدیو دارای مشترکاتی هستند که می تواند عاملی برای دور هم جمع شدن آنها در قالب یک بسته سفر باشد.
2 – سفر با تور از آن جا که حرکتی برنامه ریزی شده از قبل است و کارگزاری به نمایندگی از ما ترتیبات لازم برای حمل و نقل ، اقامت ،بازدید و جز آن را دیده است برای کسانی که در خصوص تدارک چنین امکاناتی در مقصد احیانا اضطراب داشته و به دلایلی مثل عدم آشنایی با زبان یا تجربه اندک در سفر دل نگران هستند ، حالتی از اطمینان به همراه دارد .
3 – خرید بسته سفر به معنای آگاهی از مجموعه مبالغی است که فرد می یابد برای تدارکات مربوطه هزینه نماید او از این مبلغ آگاه گشته و آن را حتی پیش از سفر پرداخت می نماید بنابراین به هنگام انتخاب بسته سفر تناسب آن با بودجه اش را نیز مدنظر قرار داده و از این رو فارغ از دل نگرانی های مالی پای در راه سفر میگذارد .
4 – سفر با تور تجربه یک برنامه گروهی را در اختیار افراد قرار می دهد زندگی شهری و ماشینی امروز امکان برقراری ارتباط با دیگران را برای افراد عموما به دیدارهای کاری محدود ساخته است در حالی که وقتی فرد با تور سفر میکند از همراهی گروهی برخوردار میشود که می توانند برای او جذابیت فراوان داشته باشند به خصوص اینکه برنامه ریزان سفر میکوشند تا توسط عوامل اجرایی نظیر راهنمای تور فضایی دلچسب ، صمیمی و به یاد ماندنی میان مسافران برقرار نمایند تا آنجا که یکی از اهداف اصلی برنامه های تور ایجاد دوستی های پایدار در میان اعضاء گروه است .
5 – از آنجا که تورگردان اقدام به خرید اجزاء بسته سفر به صورت عمده و پیش خرید می نمایند هزینه تمام شده هر بسته سفر حتی با لحاظ کردن منافع انتظاری تورگردان و هزینه توزیع بسته سفر از سوی دفاتر خدمات مسافرتی بازهم از این که هر مسافر به تنهایی به دنبال جفت و جور کردن اجزاء این بسته سفر باشد پایین تر است . به این ترتیب هزینه های پایین تر به عنوان یک محرک مالی قوی افراد را به استفاده از خدمات تورگردانان راغب می نماید . (رنجبریان ، زاهدی ، 1387، 14و 15)
اجزا بسته سفر
زمانی که ما یک بسته سفر را خریداری میکنیم و از آن استفاده میکنیم باید بدانیم که دست اندرکارانی مدت ها برای برگزاری این سفر، برنامه ریزی کرده اند به عبارتی می توان گفت مراحل برگزاری یک تور گردشگری سه دسته می باشد.
1 – مقدمات قبل از سفر
2- حین سفر
3 – بعد ازسفر
مقدمات قبل از سفر
نقطه شروع عملیات قبل از اجرای تور را باید عرضه بسته سفر به مشتریان دانست (رنجبریان ، زاهدی ، 1387، 193)
برای عرضه بسته سفر باید هماهنگی های لازم را انجام داد که به شرح زیر می باشد .
1 – بستن تورپکیج : مشخص نمودن زمان بندی برنامه تور ، که از طریق هماهنگی با وسیله حمل و نقل برای ساعت حرکت ، هماهنگی با بناهای مورد بازدید و….
2 – تبلیغ محصول خود (تور گردشگری ) :
یک بنگاه تورگردان می تواند از طرق مختلف تور یا محصول خود را به دیگران معرفی کند . تبلیغات در سطح شهر ، تبلیغ در نشریات و جراید ، تبلیغ در رسانه ، تبلیغات پیامکی و فضای مجازی یا استخدام بازاریاب و جذب مشتری ، اکثر بنگاهها از بازاریاب و شیوه بازاریابی استفاده میکنند .
اغلب بازار یابی را با فروش یا تبلیغات یکی فرض میکنند درحالی که این هردو می توانند به عنوان جزیی از بازار یابی به شمار آیند (رنجبریان ، زاهدی ، 1392 ، 13)
بازاریابی فرآیندی مدیریتی است که نیازهای مشتری را شناسایی ، پیش بینی و تامین میکند چندان که متضمن کارآیی و سود آوری نیز باشد (رنجبریان ، زاهدی ، 1392 ، 12)
3 – هماهنگی با راهنمایان تور ( در صورت نیاز آموزش آنان )
برای یک تور بر اساس تعداد ثبت نام کنندگان ، اقدام به جذب راهنمای تور میکنیم . برای بعضی از تورها مثل تورهایی که برنامه های مخاطره آمیز مثل کوهنوردی در برنامه بسته سفر خود چیده اند نیاز به آموزش های لازم به راهنمایان تور و مدیران اجرایی تور داریم
4 – هماهنگی با وسیله نقلیه :
مطابق با نوع مشتریان ، نسبت به انتخاب وسیله نقلیه اقدام میکنیم . مسافرت از طریق هوایی ، زمینی یا ریلی نیازمند هماهنگی با شرکت مورد نظر می باشد . هر شرکت برای جذب بنگاه های تورگردان اقدام به شرایط و تخفیف خاصی می نمایند . مثلا شرکت های هواپیمایی ، در صورت چارتر نمودن هواپیما تخفیف ویژه ای برای بنگاه تورگردان قائل میشوند .
5 – هماهنگی های لازم با اماکن اقامتی در شهر مقصد :
معمولا بنگاهای تورگردان ، از طریق رابطه هایی در شهر مقصد هماهنگی های لازم را انجام میدهند
6– هماهنگی با شرکت بیمه طرف قرار داد بنگاه تور گردان
مواردی که در حین تور باید انجام گیرد
1 – حضور در مقصد و تحویل گرفتن گردشگران
2 – انتخاب سرپرست تور و راهنما
3 – نظارت بر هتل اقامت و نحوه توزیع و همچنین بازارهای خرید و معرفی برترین آنها
مواردی که بعد از پایان تور انجام می پذیرد.
بسیاری بر این باور هستند که بعد از پایان یافتن تور ، فعالیتشان با این گروه به اتمام رسیده و باید به فکر آماده سازی بسته سفر دیگری باشند در صورتی که این تفکر اشتباه است و به عبارتی اصل کار تورگردان در این مرحله شروع شده است .
تورگردان موفق کسی است که برای آینده گردشگران خود بسته تور آتی را برنامه ریزی کرده باشد و در پایان تور به آنها ارائه نماید . به قول کاتلر بازاریابی از مشتری شروع شده و به مشتری ختم میشود . برنامه ریزی برای مسافران و ارائه بسته سفر خود در سفری که اکنون هستند می تواند به نوعی یک تبلیغ رایگان باشد .
از عمده کارهایی که می توان پس از پایان یافتن تور انجام داد به شرح زیر می باشد .
1 – اهدا یادبود از طرف بنگاه تورگردان به گردشگران :
این کار خود نوعی تبلیغ برای بنگاه تورگردان است و یک نوع راه برای ماندگاری برند موسسه تورگردان در ذهن مشتری می باشد . میتوان با چاپ تصویر بنای شاخص شهر مقصد بر روی شاسی یا چوپ و حک کردن نام بنگاه تورگردان بر روی این اثر ، یک تبلیغ برای معرفی و ماندگاری بنگاه خود داشته باشند. به خصوص اگر گردشگران از بسته سفر خود راضی بوده باشند این امکان را دو برابر میکند .
2 – جمع بندی و ارزیابی بسته سفر
یکی از بهترین کارها که به موسسه تورگردان کمک می کند تا در آینده از کیفیت و کمیت خوبی برخوردار باشد ارزیابی بسته سفر می باشد . ارزیابی بسته سفر به دو صورت می باشد یکی از طرف برگزار کنندگان تور که پس از پایان تور مشکلات و معضلات تور را بررسی می نمایند و گزارش خود را به موسسه تورگردان می دهند به عنوان مثال برگزار کنندگان تور سه روزه شیراز پس از پایان تور به بررسی وضعیت اقامتی هتل ، وضعیت غذاها ، نحوه برخورد مشتریان با عوامل برگزار کننده تور در حین تور و پس از اتمام تور میپردازند و به یک جمع بندی واحد رسیده و گزارش آن را برای بنگاه تورگردان ارسال می نمایند . ممکن است در گزارش به این صورت آورده باشند : گردشگران و مهمانان از وضعیت اتاق هتل رضایت کافی را داشتند اما از سیستم اینترنت پر سرعت هتل اصلا رضایت نداشتند . نظر گردشگران درباره غذاهای هتل مثبت ارزیابی شده به جز معدود اعتراضی نسبت به غذای روز شنبه هتل که عمدتا رضایت کافی را نداشتند . در پایان تور می توان این چنین برداشت که گردشگران از برگزار یتور استقبال نمودند
یکی دیگر از راههای ارزیابی سفر از طریق خود گردشگران است بهترین راه دریافت این نظرات از طریق چاپ پرسشنامه و در اختیار گذاشتن آن میباشد .در این پرسسش نامه باید سوالات را به گونه ای انتخاب کنیم که بتوانیم از همه جوانب تور آگاهی پیدا کنیم
به عنوان مثال می توان از طریق طیف لیکرت پرسشنامه ای را آماده کرد و در اختیار گردشگران قرار داد . نمونه آن در قسمت پایین آمده است
آیا از نحوه برخورد پرسنل هتل راضی بوده اید بسیار زیاد زیاد متوسط کم خیلی کم
آیا از کیفیت غذا هتل مورد اقامت خود رضایت داشته اید ؟ بسیار زیاد زیاد متوسط کم خیلی کم
3 – معرفی بسته سفر آینده بنگاه تورگردان
یکی از بهترین روش ها و تقریبا بی هزینه ترین روش های تبلیغ ، معرفی بسته سفر خود در تور موجود و گردشگران موجود است .
لازم به ذکر است موارد بالا به صورت خلاصه جهت انتقال مطلب آورده شده است و برای هر عنوان می توان چندین صفحه راجع به آن بحث نمود
منابع
پاپلی یزدی ، محمد حسین ، سقایی ، مهدی ، (1389) گردشگری ماهیت و مفاهیم ، تهران ، چاپ چهارم ، انتشارت سمت
رنجبریان ، بهرام ، زاهدی ، محمد ، (1392) بازار یابی گردشگری ، اصفهان ، چاپ پنجم ، انتشارت چهارباغ
رنجبریان ، بهرام ، زاهدی ، محمد ، (1387) برنامه ریزی و سرپرستی گشتها ، اصفهان ، چاپ دوم ، انتشارت چهارباغ
ضیایی ، محمود ، (1388) جغرافیای گردشگری ، تهران ، چاپ اول ، انتشارات دانشگاه پیام نور
موسایی ، میثم ، (1386) اقتصاد توریسم ، تهران ، چاپ اول ، انتشارات نور علم