علت نفرت جامعه محلی از گردشگران در بعضی مناطق چیست ؟

علت نفرت جامعه محلی از گردشگران در بعضی مناطق چیست ؟

کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه ریزی گردشگری

مدیر موسسه گردشگری رویش جوانه های نقش جهان و مدیر مجموعه رسانه ای گردشگری Tourism4all

به قاطعیت می توان گفت گردشگری برای یک کشور می تواند نقش صنعت پردرآمد نفت را اجرا کند حتی بهتر از آن ، درآمدی که از ورود گردشگران نصیب جامعه میزبان میگردد به قدری می باشد که در رقابت با صنعت نفت می تواند از آن پیشی بگیرد .به طوری که برخی کارشناسان گردشگری گفته اند این صنعت جهانی توانسته دو برابر صنعت نفت درآمد داشته باشد کشور آمریکا در سال 2013 درآمد حاصل از گردشگری بر 132 میلیارد دلار با 61 میلیون گردشگر ،بعد از آن کشور اسپانیا و فرانسه به ترتیب 60 میلیارد دلار با 57 میلیون گردشگر و 54 میلیارد دلار با 81 میلیون گردشگر بوده است

طبق آماری که Unwto Tourism Highlights 2009 منتشر نمود متوسط دریافتی از هر جهانگرد بر اساس دلار آمریکا به تفکیک مناطق در سال 2008 به شرح زیر می باشد .

منطقه	دریافتی
جهان	700
اروپا	660
آسیا و پاسیفیک	760
آمریکا	870
آفریقا	440
خاورمیانه	560

منبع : کتاب برنامه ریزی توسعه جهانگردی

هدف گردشگران از سفر به نقاط گوناگون جهان بهره مندی از جاذبه هایی است که در این مقاصد نهفته است جاذبه های معنوی حاصل از زیارت کعبه ، طبیعت بکر و پاکی که در طلب گام برداشتن در آن سودای سفر در سر گردشگر جای میگیرد بقایای تمدنی کهن که گشت و گذار در آن حس کنجکاوی را ارضا می کند سواحل زیبایی که صدای امواج آن به روان مسافر آسایش می بخشد ، هیجان حاصل از فعالیت و تفریح در پارک موضوعی ای همچون دیسنی لند و نشاط و شادی منشا گرفته است از مشارکت جمعی در رویداد گردشگری ، عناصری هستند که مردمان را به سفر به مقاصد مختلف جذب می کند .( رنجبریان ، 1392 ،335)

موارد بالا نمونه هایی از محصولاتی هستند که می تواند گردشگران را به خود جذب کند هر کشور ، شهر یا جامعه محلی از عوامل جذب کننده گردشگر برخوردار هستند که با برنامه ریزی می توان از آن جاذبه ها کسب درآمد نمود و یا در بحث رقابت پذیری شهرها می توان منطقه خود را به دیگران معرفی کرد و با دیگر مناطق رقابت کرد به عنوان مثال در کشور ایران و استان اصفهان منطقه ای به نام چشمه لادر در شهرستان خمینی شهر وجود دارد که امروزه به همت مسئولین محلی به یکی از نقاط رفت و آمد گردشگران تبدیل شده و با برنامه ریزی صورت گرفته بسیاری از برنامه های شهری شهرستان خمینی شهر در این مکان برگزار می گردد که این خود به جذب گردشگر و حتی شناخته شدن آن مکان به عنوان یک جاذبه گردشگری کمک نموده است . یا احیاء بناهای سنتی با حفظ کارکرد می تواند منطقه مورد نظر را در بحث گردشگری کمک کند به عنوان مثال احیا و بهره برداری شهرداری اصفهان از دو بنای تاریخی مثل خانه آیت ا… نجفی به نام خانه مشروطیت که در زمانی این مکان مجل مبارزه مشروطه خواهان بود یا حمام علی قلی آقا که در گذشته کارکرد خدمت رسانی به مردم را داشته است و حال به همت شهرداری بازسازی شده و هر ساله بازدید کنندگانی را به خود می کشاند .

جامعه میزبان با توسعه گردشگری می تواند یک برون رفت به تمام مشکلات جامعه خودش داشته باشد از معضل بیکاری گرفته تا رونق مشاغل به خصوص مشاغل مستقیم و غیرمستقیم با صنعت گردشگری

به عنوان مثال کشور فرانسه 7/9 درصد از تولید ناخالص داخلی را، از صنعت گردشگری تامین می‌کند.

اما همین توسعه و پیشرفت فعالیت گردشگری می تواند یک خطر برای جامعه میزبان هم به حساب بیاید عواملی مانند گران شدن کالاها و تورم ، انتقال فرهنگ مهمانان و ……. همیشه یک ترس برای مردم محلی بوده .

به اذعان همه کارشناسان توسعه گردشگری با وجود تمام آثار مثبت و خدماتش به اقتصاد کشور ، همیشه مضراتی هم برای جامعه داشته است به همین دلیل برخی از جوامع میزبان در مقابل ورود گردشگر به کشور یا منطقه خود موضع گیری شدیدی دارند . به بیان دیگر از رواج و توسعه گردشگری در جامعه خود نفرت یا بیم دارند.

در این مقاله کوشش شده است به بررسی سه علت نفرت جامعه محلی و میزبان از ورود گردشگر پرداخته شود

تورم و گران شدن کالاها :مسلم است مردم یک منطقه یا یک محله یا حتی یک آبادی کوچک تمائل به حضور دیگر همنوعانشان را به منطقه خود دارند و از این کار منفعت نصیبشان خواهد شد که علاوه بر معرفی منطقه خود و آثار ، صنایع و تولیدات محلی خود ، اقتصاد خود را هم تقویت کنند . نمونه بارز آن را می توان در شهرضا اصفهان مشاهده کرد که مردم محلی با خلاقیتی خاص به ساخت انواع لوازم سفالی پرداخته و از این راه امرار معاش هم می کنند اما مشکلی که اغلب در این نواحی گردشگری پیش می آید این است که با ورود گردشگربه منطقه، خود به خود کالاهایی که مورد نیاز گردشگران هستند گران میگردد . اغلب افرادی که به مناطق گردشگر پذیر سفر میکنند عمدتا برای گذران اوقات فراغت خود ناچار به هزینه کردن هستند و عبایی از پرداخت هزینه در جامعه میزبان ندارند.

افزایش تقاضای کالا و ملزومات به دلیل سفر گردشگران ، ممکن است سبب افزایش قیمت ها و در نتیجه برانگیختن احساس بد و خشمگینانه ساکنان محلی شود . (الوانی ،1385 ،158)

انتقال فرهنگ مهمانان : یک نوع ترس در میان جامعه محلی به خصوص جامعه محلی سنتی است و آن اینکه گردشگران بتوانند بر روی جامعه به خصوص جوانان جامعه اثر گذار باشند و بتوانند فرهنگ و عقاید خودشان را به آنان معرفی نمایند . معمولا گردشگر در جامعه میزبان یا اثر گذار است یا اثر پذیر ، به واقع می توان گفت یکی از محرک های اصلی گردشگری ، اختلاف فرهنگ است که می تواند به تغییر ارزش های جامعه میزبان گردد . حتی اگر دولت میزبان هم بخواهد تغییری به نفع خود منطقه در آنجا اعمال کند به دلیل باورهای سنتی و یا حتی عادت کردن مردم محلی به انجام کارهای روزمره شان ، با اقدامات دولت محلی مخالفت میکنند

به عنوان مثال در سه دهه پیش ، زنان یکی از روستاهای حومه تهران برای شستن رختها و ظرف های خود به کنار نهر آب می رفتند و فاضلاب را در آن می ریختند . مرکز بهداشت محیط به منظور جلوگیری از آلوده شدن آب آشامیدنی تصمیم گرفت بدون مطالعه مردم شناختی اهالی این روستا ، رختشویخانه ای با دیواره هایی که آن را از هم جدا می کرد بسازد اما این کار مورد استقبال زنان روستا قرار نگرفت زیرا رخت شستن به صورت سنتی فقط یک کارمعمول برای آن ها نبود بلکه یک کنش ضمنی را به همراه داشت به آنان این امکان را می داد تا در یک جا جمع شوند با هم گفت و گو کنند و اطلاعات و مشغولیات ذهنی خود را به یکدیگر منتقل کنند . (رنجبر ، ستوده ، 1389، 16)

مثال فوق نمونه بارز مقاومت جامعه محلی نسبت به نغییر پذیری است و همین دیدگاه باعث عدم اجازه به حضور گردشگر در جامعه خود را به همراه خواهد داشت.

آسیب رساندن به محیط زیست و طبیعت : با توسعه گردشگری و حضور گردشگران انبوه در یک منطقه جغرافیایی ، می تواند باعث صدمه زدن به محیط زیست و طبیعت گردد

گردشگری سبز نامی است که این روزها برای دفاع از محیط زیست در برابر پدیده گردشگری مطرح گردیده است

گردشگری سبز را می توان این گونه تعریف نمود : یکی از انواع اکوتوریسم ها که با هدف جلوگیری از تخریب گردشگری بر محیط زیست به وجود آمده است

بنابر گزارش توریسم آنلاین گردشگری سبز لزوما به معنای گذران سفر با سختی ها و مرارتها نیست٬ برعکس بسیاری از مردم آنرا سفری هیجان انگیز می دانند وبا گزینه های مختلفی که از بازیافت مواد تا اقامت در چادرها و خانه های درختی ٬ خوردن غذاهای محلی و بازدید از مناطق فرهنگی به جای جذابیت های معمول گردشگری دارند آنرا ترجیح می دهند.
در این سفرها با برنامه ریزی که صورت می گیرد گردشگر ازبسیاری مکانها و حیات وحش دیدار می کند بدون اینکه تاثیر مخربی بر محیط زیست داشته باشد.

اما وقتی جامعه میزبان مشاهده میکند که گردشگر به راحتی قوانین مربوطه را زیر پا گذاشته و در صدد آسیب رساندن به محیط زیست می باشد . یک نوع نفرتی از حضور گردشگر پیدا میکند . زیرا اعضاء جامعه میزبان به خوبی می دانند که گردشگران پس از مدتی از منطقه می روند و این اعضاء این جامعه میزبان هستند که در آن منطقه باید زندگی کنند و درصورت آلودگی محیط زیست این مردمان محلی هستند که دچار زیان میشوند .

به عنوان مثال بعد از عید فطر سال 1396 تصویری در فضای مجازی منتشر شد که به خوبی بیانگر این واقعه یعنی عدم رعایت مسافران و آسیب رساندن به محیط زیست بود.

تفاوت شرایط اقتصادی جامعه میزبان و گردشگران:

عمدتا این تفاوت شرایط بیشتر در فعالیت های مرتبط با گردشگری به چشم می خورد

یکی از دلایل خشم و تنفر ساکنان محلی احساس حقارت ناشی از عدم برابری و تقاوت شرایط آنان و بازدیدکنندگان خارجی باشد افراد بومی یا محلی در صنعت خدمات تغذیه گردشگران خدمت می کنند ممکن است حقوق بهتری دریافت کنند و به همین سبب احساس خود برتر بینی در برابر سایر همشهریان خود داشته باشند .این شرایط سبب پدیدار شدن نگرش منفی نسبت به صنعت گردشگری می شود . (الوانی ،1385 ،158 و 159)

در این نمونه به خوبی نابرابری اقتصادی را مشاهده میکنیم . ورود گردشگران ثروتمند و مرفه و نحوه استفاده آنها از تعطیلات ممکن است موجب خشم جامعه میزبان شود.

به عنوان مثال امکان دارد یک گردشگر به پیشخدمت هتل برای حمل چمدان هایش یک دلار انعام دهد و هم زمان حقوق پدر این پیشخدمت به عنوان کارگر مزرعه یک دلار یا یک دلار نیم در روز باشد . (الوانی ،1385 ،159)

راهکارها

هر مشکلی ،یک راه حل برای برون رفت از وضع موجود دارد . مساله سفر امروزه با توجه به افزایش اوقات فراغت مردم یک مساله مهم و قابل برنامه ریزی می باشد

اوقات فراغت زمان بیهوده و بدون حس مسئولیت در زندگی افراد نیست بلکه برعکس در این زمان از انسان انتظار بیشتری میرود که احساس مسئولیت کند حتی در زمانی که انسان به خودش واگذار شده ، تصمیم گیری به عهده خودش است و می تواند آزادانه عمل کند ، مسئولیت پذیری نسبت به خود ، اطرافیان و جامعه اهمیت زیادی دارد. (2 اوقات فراغت )

و همین امر موجب شده جوامع رو به گردشگری بیاورند اما با توجه به مساله گفته شده باید راه حلهایی را برای حل این موضع در نظر گرفت

فرهنگ سازی

فرهنگ سازی توسط سازمان های دولتی و متولیان گردشگری و مدیریت شهری : مدیریت شهری شهر و یا سازمان های متولی امر گردشگری با طراحی بنرهای زیبا و نصب آن در سطح شهر می توانند در فرهنگ سازی سفر و آداب مربوط به سفر اقدام کنند

یکی از مکان هایی که می توان به امر فرهنگ سازی مشغول شد ورودی های شهر هستند . همانطور که در بحث مدیریت شهری میخوانیم زیبایی ورودی شهر تاثیر بسیاری بر گردشگران دارد . تبلیغ و آموزش آداب سفر و رعایت حقوق مردم جامعه میزبان از طریق نصب بنر ، چاپ پوستر ، بروشور یا اقلام اهدایی تبلیغی می توان تا حدودی موارد مهم را به گردشگران گوشزد کنیم

آموزش

آموزش نقش اساسی در نحوه سفر دارد . رسانه ملی و همچنین آموزش و پرورش باید در این امر پیشقدم باشند هر شهر یا کشوری آدابی خاصی دارند که دیگر مردم از آن بی اطلاع هستند به عنوان مثال ساخت برنامه هایی با موضوع حمایت از محیط زیست و آموزش آن می تواند موثر باشد

یکی از معضلات موجود در حفظ محیط زیست عدم همکاری گردشگران و مسافرین با محیط زیست عمدتا به خصوص در شهرهای شمالی ایران مشاهده شده که مردم در رعایت سلامتی آن محیط هیچ کوششی نکرده و حتی به تخریب محیط زیست هم می پردازند .

همایش ها و کنفرانس ها هم می تواند نقش موثری در ارائه نکات سفر داشته باشند

همایش ها و کنفرانس های داخلی و بین المللی جهانگردی شامل جلسات کوچک ، دوره های کارورزی ، سمینارها و کنفرانس ها و همایش های بزرگ ، یک نوع عمده جهانگردی در سراسر دنیاست و در تمام کشورها مدام در حال توسعه است (ضرغام ، 1391 ، 183)

فقدان برنامه ریزی مناسب محلی : جوامع محلی برای کاهش آسیب های گردشگران در مقصد نیازمند برنامه ریزی هستند . نظارت بر قیمت کالاها به خصوص در فصل شلوغی گردشگری ، نمونه بارز از برنامه ریزی متصدیان محلی می باشد .

منابع :

الوانی ، سید مهدی ، پیروزبخت، معصومه (1385) فرایند مدیریت جهانگردی ، تهران ، چاپ اول ، انتشارات پژوهشهای فرهنگی

رنجبر ، محمود ، ستوده ، هدایت ا… (1389) ،مردم شناسی با تکیه بر فرهنگ مردم ایران ،تهران ، چاپ پنجم ، اننتشارات ندای آریانا

رنجبریان ، بهرام ، زاهدی ، محمد ، (1392) بازار یابی گردشگری ، اصفهان ، چاپ پنجم ، انتشارت چهارباغ

ضرغام ، حمید (1391) ، برنامه ریزی توسعه جهانگردی رویکردهای همپیوند و پایدار ، تهران ،چاپ دوم ، انتشارات مهکامه

وب سایت توریسم آنلاین